در بازار پررقابت برنج‌های ایرانی، نام برنج فجر همیشه به چشم می‌خورد؛ اما اگر بخواهید این برنج را در لیست خریدتان داشته باشید، بهتر است بدانید که برنج فجر چیست؟ و فقط به‌دلیل شهرت این برنج یا هر برند دیگری، خرید نکنید. برنج فجر در اصل یکی از ارقام اصلاح‌شده و پربازده برنج ایرانی است که به‌دلیل کیفیت پخت مناسب، دانه‌های یکنواخت و قدکشی مطلوب، جایگاه ویژه‌ای در سبد غذایی خانواده‌ها پیدا کرده است. اگر می‌خواهید با کیفیت واقعی این برنج آشنا شوید و بدانید چه تفاوت‌هایی با سایر برنج‌ها دارد، تا پایان همراه ما بمانید تا انتخابی آگاهانه داشته باشید. 

برنج فجر معمولاً کجا تولید می‌شود؟ 

قبل‌از آنکه به طور مفصل بررسی کنیم که برنج فجر چیست؟ احتمالاً کنجکاوید که این برنج معمولاً کجا تولید می‌شود؟ چون تعریف یک برنج، از مکان کشت آن شروع می‌شود. برنج فجر معمولاً در استان‌های گیلان و مازندران کشت می‌شود؛ مناطقی که خاک حاصلخیز، رطوبت مناسب و آب‌وهوای معتدل‌ بهترین شرایط را برای رشد دانه‌های یکنواخت و باکیفیت فجر فراهم می‌کند. بخش زیادی از این محصول از شهرهای فومن، لاهیجان، آستانه‌اشرفیه و دشت‌های وسیع مازندران به بازار راه پیدا می‌کند و همین اقلیم ویژه است که به برنج فجر عطر ملایم و بافتی مطلوب بخشیده است. 

میزان ماندگاری برنج فجر بعد از پخت چطور است؟

این برنج به‌دلیل ساختار دانه‌ای مستحکم و میزان رطوبت متعادل، پس‌از پخت دیرتر شل می‌شود، ظاهر خود را حفظ می‌کند و تا چند ساعت کیفیت مطلوبش را از دست نمی‌دهد. حتی اگر دوباره گرم شود، بافت چسبناک یا وا‌رفته پیدا نمی‌کند و همین ویژگی آن را برای مهمانی‌ها، رستوران‌ها و خانواده‌هایی که به برنجی خوش‌قد و ماندگار نیاز دارند، به انتخابی مطمئن تبدیل کرده است.

برنج فجر را برای مصرف روزانه بخریم یا مهمانی‌ها؟ 

برنج فجر برای مصرف روزانه انتخابی ارزشمند است؛ چون پخت آسان، قدکشی مطلوب، قیمت مناسب و کیفیت ثابتی دارد و به‌خوبی نیاز خانواده را در وعده‌های مختلف تأمین می‌کند. بااین‌حال، برای مهمانی‌ها و پذیرایی‌های رسمی بهتر است از برنج‌های معطرتر و لوکس‌تر مانند برنج هاشمی، طارم یا انواع دودی استفاده کنید تا طعم و عطر پررنگ‌تری به سفره‌های مهمانی بدهید.

آیا برنج فجر شمال تراریخته است؟ 

مانند سایر برنج‌ها باید بدانیم که که آیا برنج فجر تراریخته است؟ در جواب باید بگوییم برنج فجر نتیجه اصلاح نژاد سنتی ژنتیکی (مانند تلاقی و انتخاب طبیعی) است و نه مهندسی ژنتیک مستقیم (GM) که در برنج‌های تراریخته واقعی مانند برخی ارقام وارداتی یا آزمایشی اتفاق می‌افتد. این رقم در سال ۱۳۸۰ توسط موسسه تحقیقات برنج ایران برای افزایش بهره‌وری و مقاومت به بیماری‌ها تولید شده؛ اما طبق نظر کارشناسان و منابع معتبر، فاقد تغییرات ژنتیکی مصنوعی است و برای مصرف روزمره ایمن محسوب می‌شود. با این تفاسیر، جواب آیا برنج فجر تراریخته است؟ یک «نه» محکم و قاطع است. 

معرفی انواع برنج فجر

برنج فجر به‌طورکلی در دو نوع ۷۰ روزه و ۹۰ روزه کشت و برداشت می‌شود که این نام‌گذاری‌ها نیز بر اساس مدت‌زمان رسیدن محصول تا مرحله برداشت انتخاب شده است.

• برنج فجر ۷۰ روزه: این نوع حدود ۷۰ روز بعد از کاشت آماده برداشت می‌شود. دانه‌هایی کوتاه‌تر و ضخیم‌تر دارد و از نظر عطر و طعم، ملایم‌تر از نوع ۹۰ روزه است.

• برنج فجر ۹۰ روزه: این نوع حدود ۹۰ روز برای رسیدن به مرحله برداشت زمان نیاز دارد. دانه‌های آن بلندتر و باریک‌تر است و در مقایسه با نوع ۷۰ روزه، عطر و طعم بیشتری دارد.

بهترین برنج فجر چیست؟ 

قیمت برنج فجر 

بهترین برنج فجر، نوع ۹۰ روزه آن است که با دوره کشت طولانی‌تر، دانه‌های بلندتر و باریک‌تر (سوزنی‌شکل)، عطر و طعم مطلوب‌تر، کیفیت پخت عالی و مقاومت بالاتر در برابر شفته شدن، نسبت به نوع ۷۰ روزه برتری دارد.

این مدل عمدتاً در شالیزارهای گلستان کشت می‌شود و به‌دلیل تعادل ایده‌آل بین کیفیت مرغوب و قیمت اقتصادی، انتخابی ایدئال برای مصرف روزانه و حتی مهمانی‌های خانوادگی به شمار می‌رود، درحالی‌که نوع ۷۰ روزه بیشتر برای تولید انبوه و اقتصادی مناسب است. 

آشنایی با کیفیت، خصوصیات شاخص و مضرات برنج فجر

برنج فجر با دانه‌های بلند، باریک و سوزنی‌شکل خود که طول آن در حالت خام حدود ۸ میلی‌متر است و پس‌از پخت به حدود ۱۰ میلی‌متر می‌رسد، به‌راحتی از بسیاری از ارقام دیگر قابل‌تشخیص است. رنگ سفید مایل به کرم، ظاهر منظم و کشیده و شلتوک زرد آن نیز جلوه‌ای شبیه به برنج‌های خنجری به آن می‌دهد. از نظر کیفیت پخت، این برنج بسیار خوش‌رفتار است؛ به‌سادگی می‌پزد، در برابر شفته‌شدن مقاوم است و پس‌از پخت، حجم‌دهی خوبی دارد.

عطر و طعم آن هم قابل‌قبول است، هرچند به پای برنج‌های لوکس‌تر مانند طارم یا هاشمی نمی‌رسد؛ اما همین ویژگی‌ها باعث می‌شود برای مصرف روزانه و همچنین غذاهای ترکیبی مانند شله‌زرد یا حلیم گزینه‌ای مناسب باشد.                                                                                                                                

از نظر ارزش غذایی نیز مشابه سایر برنج‌های سفید ایرانی است؛ سرشار از کربوهیدرات‌های پیچیده، مقدار متوسط پروتئین، فیبر کم و حاوی ویتامین‌های گروه B و مواد معدنی مانند منگنز و فسفر که هر ۱۰۰ گرم از پخته‌ی آن، حدود ۱۳۰ کیلوکالری انرژی دارد.قیمت اقتصادی هم یکی دیگر از دلایل اصلی محبوبیت برنج فجر است؛ چون به‌دلیل بازده بالای تولید، با هزینه‌ای کمتر از برنج‌های لوکس عرضه می‌شود و برای خانواده‌ها، رستوران‌ها و کترینگ‌ها مقرون‌به‌صرفه است.

همچنین این برنج دوره رشد نسبتاً طولانی (حدود ۱۳۰ روز) دارد و برای انواع روش‌های پخت از جمله کته و آبکشی کاملاً مناسب است. مهماندوست به ارائه بسته بندی های 10 و 5 کیلوگرمی بهترین برنح فجر ایران را تولید و عرضه می کند. مضرات برنج فجر نیز بیشتر به شیوه مصرف نادرست آن برمی‌گردد؛ یعنی اگر به‌طور مداوم و بدون تنوع غذایی مصرف شود، می‌تواند سهم سبزیجات، غلات سبوس‌دار و پروتئین‌ها را در رژیم روزانه کاهش دهد.

تفاوت برنج فجر با برنج‌های دیگر چیست؟ 

گفتیم که برنج فجر چیست؛ اما بد نیست تفاوت‌هایش با دیگر برنج‌های محبوب بازار را نیز بشناسید تا بتوانید انتخابی دقیق و هوشمندانه داشته باشید.

 

 

زمان کاشت و برداشت برنج فجر چه موقع است؟ 

برنج فجر، به‌عنوان رقم میان‌رس تا دیررس، عمدتاً در کشت اول شمال ایران (گلستان، گیلان و مازندران) از اواخر فروردین تا اواسط اردیبهشت کاشته می‌شود و برداشت آن بسته به نوع رقم متفاوت است.

• برنج فجر ۷۰ روزه از اواخر مرداد تا اوایل شهریور

• برنج فجر ۹۰ روزه که کیفیت بالاتری دارد، از اوایل تا اواسط شهریور برداشت می‌شود. 

• همچنین دوره کامل رشد این برنج حدود ۱۳۰ روز طول می‌کشد و به‌دلیل دیررس بودن، امکان کشت دوم برای آن وجود ندارد.

بررسی نحوه پخت برنج فجر 

بسته به اینکه قصد دارید برنج را به‌صورت آبکش یا کته تهیه کنید، مراحل و نکات پخت متفاوت هستند؛ اما رعایت دمای مناسب، زمان‌بندی دقیق و نسبت مناسب آب به برنج، کلید اصلی است که طعم و عطر واقعی دانه‌ها را نمایان می‌کند و کیفیت نهایی غذا را به‌طور چشمگیری افزایش می‌دهد. به‌عنوان مثال: 

روش آبکش

برنج را حداقل ۱ ساعت با آب ولرم و کمی نمک خیس کنید. داخل قابلمه آب را به جوش بیاورید، برنج خیس‌خورده را بریزید و وقتی دانه‌ها شروع به رقصیدن کردند (حدود ۶–۸ دقیقه)، با قاشق تست کنید؛ اگر با فشار انگشت دو نیم شد؛ ولی وسط آن هنوز کمی سفت بود، وقت آبکش کردن است.

برنج را آبکش کنید، کف قابلمه کمی روغن و زعفران یا زردچوبه بریزید، برنج را به‌صورت تپه‌ای خالی و چند سوراخ با دسته کفگیر ایجاد کنید، دم‌کنی بگذارید و سپس روی شعله ملایم ۳۵–۴۵ دقیقه بگذارید تا دم بکشد. 

روش کته

برنج را ۱ ساعت با آب ولرم خیس کنید. برنج خیس‌خورده را در قابلمه بریزید و سطح آب را طوری تنظیم کنید که تقریبا یک بند انگشت بالاتر از ارتفاع برنج قرار گیرد. در صورتی که در مرحله خیساندن از نمک استفاده نکرده‌اید، یک قاشق غذاخوری نمک و یک قاشق غذاخوری روغن به برنج اضافه کنید و قابلمه را روی حرارت بالا قرار بدهید تا آب جوش بیاید و تقریباً جذب شود. سپس شعله را کم کنید، دم‌کنی بگذارید و ۳۵–۴۰ دقیقه صبر کنید. برنج فجر چون خیلی مقاوم به شفته شدن است، در روش کته هم عالی و دانه‌دانه درمی‌آید و عطرش کاملاً حفظ می‌شود. 

اکنون که به‌خوبی دانستید برنج فجر چیست و با ویژگی‌ها، انواع و نکات پخت آن آشنا شدید، می‌توانید با اطمینان انتخابی متناسب با نیاز روزمره یا پذیرایی‌های ویژه داشته باشید و از طعم و عطر واقعی این برنج خوش‌کیفیت لذت ببرید. فراموش نکنید برنج فجر چون دربرابر شفته شدن خیلی مقاوم است، در روش کته هم عالی و دانه‌دانه درمی‌آید و عطرش کاملاً حفظ می‌شود. 

 

سوالات متداول

۱. آیا برنج فجر نیاز به شست‌وشوی زیاد دارد؟

خیر یک تا دو بار شستن کافی است. 

۲. آیا برنج فجر برای ته‌دیگ مناسب است؟

بله دانه‌های مقاوم و قد کشیده آن باعث می‌شود ته‌دیگ طلایی و یکدست شود.

۳. برنج فجر با چه غذاهایی ترکیب بهتری دارد؟

برای خورشت‌ها، کته، شله‌زرد، حلیم و غذاهای ترکیبی ایرانی گزینه‌ای ایده‌آل است.